คุณประโยชน์ของนม
ลูกท้องผูก กินอะไรดี?
คู่มือที่จะช่วยให้พ่อแม่เลือกอาหารให้เหมาะสมกับเด็กวัย 1-3 ปี ให้ลูกน้อยขับถ่ายได้คล่องขึ้น
ลูกวัย 1–3 ปีที่ท้องผูกควรได้รับอาหารและใยอาหารเหมาะสมตามวัย ดื่มน้ำให้เพียงพอ พ่อแม่ควรเลือกผักที่ปรุงแบบอ่อนนุ่ม ผลไม้ทั้งชิ้น ธัญพืชไม่ขัดสี และถั่วที่ปรุงสุกเพิ่มในอาหาร และส่งเสริมกิจวัตรประจำวันฝึกขับถ่ายอย่างไม่กดดัน ทั้งนี้พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องรีบเปลี่ยนเป็น “นมแก้ท้องผูก” ทุกครั้งที่ลูกถ่ายยาก อย่างไรก็ตามหากลูกท้องผูกเรื้อรัง ควรปรึกษากุมารแพทย์ร่วมด้วย[1]
ภาวะเด็กท้องผูก อุจจาระแข็ง เจ็บขณะกำลังถ่ายหรือกลั้นอุจจาระสามารถพบได้บ่อยถึงร้อยละ 12[2] พ่อแม่ควรให้ความสำคัญกับอาหารและกิจกรรมทางกายของลูกน้อย เพื่อลดปัญหาการเกิดภาวะท้องผูกแบบไม่มีสาเหตุ
ลูกท้องผูกแบบไหนเรียกว่า “ท้องผูก”?
เด็กวัย 1–3 ปีที่มีภาวะท้องผูก อาจถ่ายอุจจาระน้อยกว่าปกติ อุจจาระแข็ง หรือเจ็บขณะขับถ่าย โดยภาวะท้องผูกชนิดไม่มีสาเหตุจากโรคทางกายที่ตรวจพบ (Functional Constipation) สามารถประเมินได้ตามเกณฑ์ Rome IV ซึ่งพิจารณาจากการมีอาการอย่างน้อย 2 ข้อต่อเนื่องเป็นเวลาอย่างน้อย 1 เดือน เช่น ถ่ายอุจจาระไม่เกิน 2 ครั้งต่อสัปดาห์ มีพฤติกรรมกลั้นอุจจาระบ่อย ถ่ายแข็งหรือเจ็บขณะขับถ่าย อุจจาระมีขนาดใหญ่ หรือแพทย์ตรวจพบอุจจาระก้อนใหญ่ค้างอยู่ในไส้ตรง[3,4]
แม้ลูกจะถ่ายอุจจาระทุกวัน ก็อาจมีปัญหาท้องผูกได้ หากอุจจาระแข็ง ถ่ายลำบาก หรือร้องไห้เพราะเจ็บขณะขับถ่าย พ่อแม่ควรสังเกตพฤติกรรมของลูกร่วมด้วย เช่น ยืนเกร็ง ไขว้ขา เขย่งปลายเท้า หรือขมิบก้น เพราะพฤติกรรมเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังพยายามกลั้นอุจจาระ เนื่องจากกลัวความเจ็บปวดขณะขับถ่าย[5]
ลูกท้องผูกเกิดจากอะไร?
สาเหตุที่พบบ่อยของอาการท้องผูกในเด็กวัย 1–3 ปี คือ “พฤติกรรมกลั้นอุจจาระ” เมื่อลูกเคยถ่ายอุจจาระแข็งหรือเจ็บขณะขับถ่าย ลูกอาจรู้สึกกลัวและพยายามกลั้นอุจจาระไว้ เช่น ไม่อยากหยุดเล่นหรือไม่คุ้นเคยกับการใช้ห้องน้ำนอกบ้าน เมื่ออุจจาระค้างอยู่ในลำไส้ใหญ่นานขึ้น ลำไส้จะดูดน้ำกลับมากขึ้น ทำให้อุจจาระแข็งและขับถ่ายยากกว่าเดิม จนเกิดเป็นวงจรของการกลั้นอุจจาระและท้องผูกซ้ำ[5,6] นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยที่อาจส่งเสริมให้ลูกท้องผูก ได้แก่ การกินผักและผลไม้น้อย ได้รับน้ำไม่เพียงพอ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงกิจวัตรประจำวัน เช่น การเริ่มฝึกนั่งกระโถน การเจ็บป่วย การย้ายบ้าน หรือการเริ่มไปเนิร์สเซอรี ซึ่งอาจทำให้ลูกเครียดหรือไม่อยากขับถ่ายในช่วงเวลานั้น[5,6] พ่อแม่สามารถช่วยให้ลูกขับถ่ายง่ายขึ้นจากการปรับอาหารและน้ำรวมถึงสร้างกิจวัตรประจำวันการขับถ่ายให้ลูกอย่างสม่ำเสมอ
ลูกท้องผูก กินอะไรดีในวัย 1–3 ปี?
เมื่อลูกวัย 1–3 ปีมีอาการท้องผูกจากการกลั้นอุจจาระ[5] พ่อแม่ควรเลือกอาหารที่มีใยอาหารให้เหมาะสมกับวัย ควบคู่กับการดื่มน้ำให้เพียงพอ[7] จะช่วยให้ลูกมีอุจจาระนุ่มและขับถ่ายได้ง่ายขึ้น โดยสามารถปรับอาหารในแต่ละวันได้ดังนี้
- เพิ่มผลไม้ทั้งชิ้นที่มีใยอาหาร เช่น เบอร์รี แอปเปิ้ลทั้งเปลือก ลูกแพร์ ลูกพรุน มะละกอสุก ส้ม หรือแก้วมังกร โดยหั่นเป็นชิ้นเล็กหรือเตรียมให้มีเนื้อสัมผัสเหมาะกับความสามารถในการเคี้ยวของลูก[7]
- ให้ลูกกินผักทุกวัน เช่น ฟักทอง แครอท บร็อกโคลี ตำลึง หรือผักใบเขียว[7] โดยปรุงให้นุ่มและเพิ่มผักในอาหารมื้อหลักอย่างสม่ำเสมอ
- เลือกอาหารหรือนมที่มีใยอาหาร เช่น ข้าวกล้องหุงนุ่ม ข้าวผสมธัญพืช หรือข้าวโอ๊ต รวมถึงนมที่มีส่วนประกอบของใยอาหาร[7]
- เพิ่มถั่วและโปรตีนจากพืช เช่น ถั่วแดง ถั่วเขียว หรือถั่วเลนทิล[7] โดยต้มให้สุกนุ่มและบดหรือปรับเนื้อสัมผัสให้เหมาะกับวัย เพื่อเพิ่มใยอาหารในมื้ออาหาร
- ลดขนมกรุบกรอบต่างๆ อมยิ้ม ลูกอมที่ลูกชอบ หากกินมากไปวันละหลายรอบ จะทำให้ลูกไม่ยอมกินอาหารมื้อหลักที่มีประโยชน์ รู้สึกอิ่มจนกินผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหารน้อยลง[7]
สำหรับเด็กที่ท้องผูก ESPGHAN / NASPGHAN แนะนำให้กินอาหารที่มีประโยชน์และหลากหลาย มีใยอาหารและน้ำในปริมาณที่เพียงพอตามวัย รวมถึงมีกิจกรรมทางกายที่เหมาะสม ในเด็กวัย 1-3 ปีควรได้รับใยอาหาร 5-15 กรัมต่อวัน[8] แนะนำเลือกผัก ผลไม้ที่นิ่ม เคี้ยวง่าย ชิ้นพอดีคำ เน้นผักใบเพราะเด็กฟันยังขึ้นไม่ครบ อาจต่อต้านหรือไม่ยอมกินผักผลไม้ที่แข็ง ส่งผลให้เด็กได้รับใยอาหารในแต่ละวันไม่เพียงพอตามคำแนะนำ
ลูกท้องผูก พ่อแม่ควรเลือกนมแบบไหนดี?
เมื่อลูกท้องผูก พ่อแม่สามารถเลือกนมวัวรสจืดได้ทั้งแบบพาสเจอร์ไรซ์และนมกล่อง UHT โดยให้ลูกกินนม UHT ได้ตามปกติในปริมาณที่เหมาะสมควบคู่กับอาหารตามวัยที่มีใยอาหารจากผัก ผลไม้ ธัญพืชต่างๆร่วมกับดื่มน้ำให้เพียงพอ[9] แต่ส่วนใหญ่แล้วเด็กมักจะกินอาหารที่มีกากใยต่ำ ไม่ชอบกินผักเพราะมีรสขม กลิ่นเหม็น หรือไม่กินผลไม้ทำให้เสี่ยงต่อการได้รับใยอาหารไม่เพียงพอตามคำแนะนำ พ่อแม่อาจพิจารณาเลือกอาหารหรือนมที่มีการเสริมใยอาหารหรือพรีไบโอติก เช่น กาแลคโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ (GOS) และฟรุกโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ (FOS) ซึ่งเป็นใยอาหารชนิดละลายน้ำที่มีคุณสมบัติเป็นพรีไบโอติก ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้ โดยมีการศึกษาพบว่านมที่เสริม GOS และ FOS ช่วยให้อุจจาระนิ่มขึ้นและเพิ่มความถี่ในการขับถ่ายในเด็กได้ ทั้งนี้ในเด็กที่ท้องผูกควรได้รับใยอาหารเพิ่มจากอาหารหลายแหล่งไม่ว่าจะเป็นอาหารหรือนมเพื่อช่วยเพิ่มปริมาณใยอาหารต่อวันให้มากขึ้น และควรส่งเสริมให้ลูกมีการเคลื่อนไหวระหว่างวันเพิ่มขึ้นด้วย[10,11,12]
ปิยะดา อาจประจัญ
เขียนโดย:
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
(Registered Dietitian; RD)
ปิยะดา อาจประจัญ
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
(Registered Dietitian; RD)
เขียนโดย:
ปิยะดา อาจประจัญ
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
(Registered Dietitian; RD)
เอกสารอ้างอิง
- 1. Gordon M, de Geus A, Boruta M, et al. European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition/North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition guidelines for treatment of functional constipation in children aged 0–18 years. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2026;83(2):335-366. doi:10.1002/jpn3.70447.
- 2. Youn JW, Joo H, Kim S, et al. Global prevalence of functional constipation across all age groups according to Rome II-IV criteria, 1999-2025: a systematic review and meta-analysis. Clin Transl Gastroenterol. 2026;17(6):e01029. doi:10.14309/ctg.0000000000001029.
- 3. Benninga MA, Nurko S, Faure C, Hyman PE, St James Roberts I, Schechter NL. Childhood functional gastrointestinal disorders: neonate/toddler. Gastroenterology. 2016;150(6):1443-1455.e2. doi:10.1053/j.gastro.2016.02.016.
- 4.สมาคมกุมารเวชศาสตร์ทางเดินอาหารและตับแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาเด็กท้องผูก พ.ศ. 2564 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สมาคมกุมารเวชศาสตร์ทางเดินอาหารและตับแห่งประเทศไทย; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 6 ต.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaipediatrics.org/
wp-content/ uploads/ 2022/ 04/ media-20210917050431.pdf - 5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Symptoms & causes of constipation in children [Internet]. Bethesda (MD): National Institutes of Health; 2018 May [cited 2026 Oct 14]. Available from: https://www.niddk.nih.gov/
health-information/ digestive-diseases/ constipation-children/ symptoms-causes - 6. Cleveland Clinic. Constipation in children [Internet]. Cleveland (OH): Cleveland Clinic; [cited 2026 Oct 5]. Available from: https://my.clevelandclinic.org/
health/ diseases/ 17785-constipation-in-children - 7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, diet, & nutrition for constipation in children [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; [cited 2026 Oct 6]. Available from: https://www.niddk.nih.gov/
health-information/ digestive-diseases/ constipation-children/ eating-diet-nutrition - 8. สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. ปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2563 [เข้าถึงเมื่อ 6 ต.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://nutrition2.anamai.moph.go.th/
web-upload/ 6x22caac0452648c8dd1f534819ba2f16c/ 202101/ m_news/ 9457/ 176096/ file_download/ a72848fb8557732574f6afd877a0a0a3.pdf - 9. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Cow’s milk and milk alternatives [Internet]. Atlanta (GA): CDC; 2026 Apr 16 [cited 2026 Oct 9]. Available from: https://www.cdc.gov/
infant-toddler-nutrition/ foods-and-drinks/ cows-milk-and-milk-alternatives.html - 10. Boctor D; Canadian Paediatric Society, Nutrition and Gastroenterology Committee. The role of dietary fibre and prebiotics in the paediatric diet [Internet]. Ottawa: Canadian Paediatric Society; 2020 Jun 9 [reaffirmed 2026 Jan 12; cited 2026 Oct 22]. Available from: https://cps.ca/
en/ documents/ position/ the-role-of-dietary-fibre-and-prebiotics-in-the-paediatric-diet - 11. Das R, Thatal B, Tamang B. Dietary fiber in pediatric gastrointestinal health: a narrative review of evidence and challenges. Clin Exp Pediatr. 2026;69(6):456-72. doi: 10.3345/cep.2026.00276.
- 12. van Leusen E, Torringa E, Groenink P, Kortleve P, Geene R, Schoterman M, et al. Industrial applications of galactooligosaccharides. In: Moreno FJ, Sanz ML, editors. Food oligosaccharides: production, analysis and bioactivity. Chichester: John Wiley & Sons; 2014. p. 470-91.
- 13.สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. เมนูอาหาร 7 วัน สำหรับเด็กอายุ 1–3 ปี [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; [เข้าถึงเมื่อ 4 ต.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://nutrition2.anamai.moph.go.th/
web-upload/ 6x22caac0452648c8dd1f534819ba2f16c/ filecenter/ mother%20and%20child/ a7-7.pdf
คำถามที่พบบ่อย
เด็กวัย 1–3 ปีที่มีภาวะท้องผูก อาจถ่ายอุจจาระน้อยกว่าปกติ อุจจาระแข็ง หรือเจ็บขณะขับถ่าย แม้ลูกจะถ่ายอุจจาระทุกวัน ก็อาจมีปัญหาท้องผูกได้ หากอุจจาระแข็ง ถ่ายลำบาก หรือร้องไห้เพราะเจ็บขณะขับถ่าย พ่อแม่ควรสังเกตพฤติกรรมของลูกร่วมด้วย เช่น ยืนเกร็ง ไขว้ขา เขย่งปลายเท้า หรือขมิบก้น เพราะพฤติกรรมเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังพยายามกลั้นอุจจาระ เนื่องจากกลัวความเจ็บปวดขณะขับถ่าย
สาเหตุที่พบบ่อยของอาการท้องผูกในเด็กวัย 1–3 ปี คือ “พฤติกรรมกลั้นอุจจาระ” เมื่อลูกเคยถ่ายอุจจาระแข็งหรือเจ็บขณะขับถ่าย ลูกอาจรู้สึกกลัวและพยายามกลั้นอุจจาระไว้ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยที่อาจส่งเสริมให้ลูกท้องผูก ได้แก่ การกินผักและผลไม้น้อย ได้รับน้ำไม่เพียงพอ
เพิ่มการทานผักผลไม้หรืออาหารและนมที่มีใยอาหาร ลดขนมกรุบกรอบและอมยิ้มเพราะจะทำให้ลูกไม่ยอมกินอาหารมื้อหลักที่มีประโยชน์และรู้สึกอิ่ม
พ่อแม่อาจพิจารณาเลือกนมที่มีการเสริมใยอาหารหรือพรีไบโอติก เช่น กาแลคโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ (GOS) และฟรุกโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ (FOS) ซึ่งเป็นใยอาหารชนิดละลายน้ำที่มีคุณสมบัติเป็นพรีไบโอติก ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้ โดยมีการศึกษาพบว่านมที่เสริม GOS และ FOS ช่วยให้อุจจาระนิ่มขึ้นและเพิ่มความถี่ในการขับถ่ายในเด็กได้
นมโฟรโมสต์ รสจืด
ผลิตจากนมโคสดแท้ 100%
