แหล่งกำเนิด DHA สารอาหารสมอง เสริมลูกฉลาดไว

DHA หรือ Docosahexaenoic Acid มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาสมอง ความจำ และระบบประสาท โดยเฉพาะในทารก และเด็กเล็กช่วงอายุ 0-5 ปี ซึ่ง DHA สามารถหาได้จากอาหารธรรมชาติและผลิตภัณฑ์จากนมที่เสริมสารอาหาร DHA^{[1] [2]}

แหล่งที่มาของ DHA

แหล่งอาหารธรรมชาติที่มี DHA ปริมาณมาก ได้แก่ DHA ที่สกัดมาจากพืช เช่น สาหร่ายทะเล น้ำมันสาหร่าย (Algal Oil) เป็นต้น และ DHA ที่สกัดมาจากปลาและอาหารทะเล พบได้ใน ปลาแซลมอน ปลาทูน่า ปลาซาร์ดีน ปลาทู ปลาแมคเคอเรล[3] เป็นต้น

คุณแม่ทราบหรือไม่? ปลาไม่สามารถผลิต DHA OMEGA 3 6 ได้เอง^[4]

DHA ที่ได้จากปลา ปลาไม่สามารถผลิต DHA OMEGA 3 6 ได้เอง แต่จะต้องได้รับจากอาหารที่ปลากินเท่านั้น ซึ่งอาหารที่เป็นแหล่งต้นกำเหนิดDHA คือสาหร่าย โดยเฉพาะสาหร่ายทะเลขนาดเล็ก ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของ DHA ในห่วงโซ่อาหาร

DHA ที่มาจากปลาและสาหร่ายแตกต่างกันอย่างไร

DHA ในน้ำมันสาหร่ายมีอยู่ในรูปของ glycolipids และ phospholipids ซึ่งร่างกายสามารถดูดซึมได้ง่ายและมีประสิทธิภาพมากกว่า DHA ในน้ำมันปลา ซึ่งอยู่ในรูปของ neutral lipids^[5] DHA จากสาหร่ายจะมีความบริสุทธิ์สูงและเป็นแหล่งต้นกำเนิด DHA^[6] และสามารถเพาะปลูกในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้ จึงอาจลดการสัมผัสกับสารปนเปื้อนที่พบในทะเล^[7] การเพาะปลูกสาหร่ายยังช่วยรักษาสมดุลทางธรรมชาติ แบบยั่งยืน^[8] แต่อย่างไรก็ตามต้นทุนการผลิต DHA จากสาหร่ายจะสูงกว่า เพราะมีการใช้เทคโนโลยีสูงและกระบวนการสกัดที่ซับซ้อนกว่า^[10]

DHA ที่สกัดจากปลาจะมีสารอาหารอื่นที่สกัดออกมาด้วย เช่น EPA (Eicosapentaenoic Acid) และ DHA^[9] ซึ่งการผลิต DHA จากปลาจะมีต้นทุนที่ดีกว่า DHA ที่สกัดจากสาหร่าย^[10] แต่ถึงอย่างนั้น DHA ที่สกัดจากปลาจะมีโอกาสการปนเปื้อนจากโลหะหนัก เช่นปรอทและสารปนเปื้อนทางทะเล ซึ่งขึ้นอยู่กับแหล่งที่มาของปลา^[6] สำหรับผู้แพ้ปลาหรืออาหารทะเลแนะนำให้หลีกเลี่ยง DHA ที่สกัดจากปลา เพราะอาจมีโปรตีนจากสัตว์ทะเลตกค้าง ไม่ปลอดภัย 100 % แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อนบริโภค^[11] ทั้งนี้การเลี้ยงปลายังใช้ทรัพยากรสูงและอาจส่งผลต่อภาวะโลกร้อนและความยั่งยืน^[8]

ดังนั้นการเลือกบริโภค DHA ที่สกัดจากสาหร่าย เป็นตัวเลือกที่มีความน่าสนใจกว่า DHA ที่สกัดมาจากปลา จากการวิจัยพบว่า การดูดซึม DHA จากสาหร่ายเปรียบเทียบกับน้ำมันปลา โดยพบว่า DHA จากสาหร่ายมีประสิทธิภาพในการดูดซึมที่ดีหรือเทียบเท่าในบางกรณีอาจดีกว่า DHA จากน้ำมันปลา ขึ้นอยู่กับรูปแบบของการผลิตและวิธีการบริโภค จากศึกษาเปรียบเทียบการดูดซึม DHA จากสาหร่ายและปลา ในผู้ใหญ่ แสดงให้เห็นว่า DHA จากสาหร่ายมีการเพิ่มระดับ DHA ในเลือดที่สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับน้ำมันปลาหลังจากการเสริมสารอาหารเป็นเวลาสองสัปดาห์^[3]

สรุป DHA เป็นหนึ่งในสารอาหารที่สำคัญต่อการพัฒนาสมองของเด็ก ซึ่งคุณแม่สามารถเสริม DHA ให้ลูกได้จากการรับประทานอาหาร แต่บางครั้งการบริโภคอาหาร อาจจะยังไม่เพียงพอต่อวัน ดังนั้นคุณแม่ควรเสริมนม UHT เสริมสารอาหารที่มี DHA ที่สูงเหมาะสมตามวัย และควรสกัดมาจากสาหร่าย เพื่อเพิ่มการดูดซึมและนำสารอาหารไปใช้ในร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อลูกมีการพัฒนาสมองที่ดี ก็พร้อมเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แพทย์หญิงวรรณภา
ปูรณวัฒนกุล

เขียนโดย:

กุมารแพทย์ทารกแรกเกิดและปริกำเนิด
โรงพยาบาลเกษมราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนล รัตนาธิเบศร์

คำถามที่พบบ่อย

DHA คืออะไร?

DHA (Docosahexaenoic acid) คือกรดไขมันโอเมกา-3 สายยาว (22:6 n-3) เป็นส่วนประกอบสำคัญของสมองและจอประสาทตา ร่างกายสร้างเองได้จำกัด จึงต้องรับจากอาหารหรือการเสริมโภชนาการ

DHA มีส่วนช่วยอะไรบ้าง?

สนับสนุนพัฒนาการสมองและการมองเห็น โดยเฉพาะทารก/เด็กเล็ก และในช่วงตั้งครรภ์–ให้นมบุตร มีหลักฐานสนับสนุนด้านพัฒนาการสมองและการมองเห็นของทารกเมื่อได้รับ DHA เพียงพอ

DHA สามารถพบได้ที่ใดบ้าง?

พบจากแหล่งธรรมชาติ: ปลาทะเล/ปลามัน (เช่น แซลมอน ซาร์ดีน ทูน่า), สาหร่ายทะเล/น้ำมันสาหร่าย (algal oil), นมแม่ (ขึ้นกับอาหารแม่)
อาหารเสริม/อาหารเสริมสารอาหาร: น้ำมันปลา, น้ำมันสาหร่าย (เหมาะกับมังสวิรัติ/วีแกน) โดยน้ำมันสาหร่ายให้ DHA ได้ใกล้เคียงกับปลาในแง่ระดับ DHA ในเลือด
อาหารเสริม/นมพร้อมดื่มที่เสริม DHA: ในไทยมีผลิตภัณฑ์นม UHT สำหรับเด็กที่เสริม DHA และโอเมกา 3-6-9 เช่น Foremost Omega (มีการสื่อสารส่วนผสมรวมถึง DHA และสารอาหารกว่า 23 ชนิด)

DHA ในพืชกับ DHA ในสัตว์ ต่างกันอย่างไร?

DHA ที่มาจากแหล่ง “สัตว์น้ำ” (เช่น ปลา น้ำมันปลา) ให้ DHA สำเร็จรูป ร่างกายดูดซึมและใช้ได้ทันที
DHA ที่มาจากน้ำมันสาหร่าย (algal oil) ให้ DHA สำเร็จรูป คุณภาพใกล้เคียงปลา เหมาะกับมังสวิรัติ/ผู้ไม่ทานปลา มีความบริสุทธิ์สูง

แพทย์หญิงวรรณภา
ปูรณวัฒนกุล

กุมารแพทย์ทารกแรกเกิด
และปริกำเนิด
โรงพยาบาลเกษมราษฎร์
อินเตอร์เนชั่นแนล รัตนาธิเบศร์

เขียนโดย:

แพทย์หญิงวรรณภา
ปูรณวัฒนกุล

เอกสารอ้างอิง

1. European Food Safety Authority. “Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to DHA and contribution to normal brain development.” EFSA Journal, 2014

2. Makrides, M., et al. “Neonatal Docosahexaenoic Acid in Preterm Infants and Intelligence at 5 Years.” The New England Journal of Medicine, 2022

3. Lisa Ryan, Amy M. Symington. Algal-oil supplements are available alternative to fish-oil supplements in terms of docosahexaenoic acid. Journal of functional foods, volume19, part B, Dececber 2015

4. สุพิศ ทองรอด, 2535. ความสำคัญของไขมันในอาหารสัตว์น้ำ, วารสารการประมง, 45(4), 943-950.

5. Michael L. Kagan, Annette L. West, et al. Acute appearance of fatty acids in human plasma – a comparative study between polar-lipid rich oil from the microalgae Nannochloropsis oculata and krill oil in healthy young males. Lipids in Health and Disease volume 12, Article number: 102 (2013)

6. Chiu et al. (2009). Safety and efficacy of algae-derived DHA for cardiovascular health. Journal of the American College of Nutrition, 28(1), 39-48.

7. Adarme-Vega, T. C., Lim, D. K. Y., Timmins, M., Vernen, F., Li, Y., & Schenk, P. M. (2012). Microalgae as a sustainable source of omega-3 fatty acids: Current status and future perspectives Journal of Biotechnology, 162(1), 37-46.

8. Adarme-Vega et al. (2012). Microalgae as a sustainable source of omega-3 fatty acids: Current status and future perspectives. Journal of Biotechnology, 162(1), 37-46.

9. Ryan et al. (2015). Effects of long-term docosahexaenoic acid supplementation on serum lipids and fatty acid profiles in children and adults. Journal of Nutrition, 145(8), 1842-1849.

10. Sundararajan, M., et al. “Comparative economic analysis of DHA production from algae and fish oil.” Journal of Industrial Microbiology & Biotechnology. springer (2019)

11. Iftikhar, Noreen. 2019. “What Is Fish Oil Allergy?” Published on Healthline, February 5. https://www.healthline.com/health/food-nutrition/fish-oil-allergy?