พัฒนาการเด็ก 1–2 ขวบ
เดิน พูด เล่น และช่วยตัวเองได้แค่ไหน?

พัฒนาการเด็ก 1–2 ขวบ เป็นช่วงที่คุณพ่อคุณแม่จะเห็นการเปลี่ยนแปลงของลูกอย่างชัดเจน ทั้งการเคลื่อนไหว ภาษาและการสื่อสาร การเล่น และการช่วยเหลือตัวเอง โดยเด็กวัยประมาณ 1 ขวบส่วนใหญ่มักเริ่มดึงตัวขึ้นยืน เดินเกาะ ใช้คำเรียกผู้ดูแล เช่น “แม่” หรือ “พ่อ” และเล่นเกมโต้ตอบง่าย ๆ กับผู้ใหญ่ เช่น เกมตบมือที่ผู้ใหญ่และเด็กตบมือหรือทำท่าง่าย ๆ โต้ตอบกันเป็นจังหวะ เมื่ออายุ 2 ขวบ เด็กส่วนใหญ่มักพัฒนาไปสู่การวิ่ง เตะบอล พูดอย่างน้อย 2 คำต่อกัน ใช้ของเล่นมากกว่าหนึ่งอย่างร่วมกัน และใช้ช้อนทานอาหารได้^[1]

พัฒนาการตามช่วงวัย คือ ทักษะหรือพฤติกรรมที่เด็กส่วนใหญ่มักแสดงได้ในแต่ละช่วงอายุ ซึ่งใช้เป็นแนวทางให้คุณพ่อคุณแม่ช่วยเฝ้าสังเกตการเรียนรู้และพัฒนาการของลูก^[1,2] เด็กแต่ละคนอาจเรียนรู้ทักษะแต่ละด้านเร็วหรือช้าต่างกัน จึงควรสังเกตพัฒนาการโดยรวมมากกว่าดูทักษะเพียงข้อใดข้อหนึ่ง

พัฒนาการเด็ก 1–2 ขวบ พ่อแม่ควรสังเกตด้านไหนบ้าง?

พัฒนาการของเด็กช่วงอายุ 1–2 ขวบมีความเชื่อมโยงกันหลายด้าน คุณพ่อคุณแม่จึงควรสังเกตมากกว่าคำถามว่า “ลูกเดินได้หรือยัง?” หรือ “ลูกพูดได้กี่คำแล้ว?” โดยสามารถดูได้จาก 5 ด้านหลัก

การเคลื่อนไหว (Motor Skills): การยืน เดิน วิ่ง การทรงตัว รวมถึงการใช้มือและนิ้วหยิบจับสิ่งของ
ภาษาและการสื่อสาร (Language and Communication): ความเข้าใจคำพูด การทำตามคำสั่งง่าย ๆ และการสื่อสารผ่านการชี้ ท่าทาง เสียง หรือคำพูด
การเล่นและการเรียนรู้ (Cognitive and Play Skills): การเลียนแบบ สำรวจ ทดลองแก้ปัญหา และเล่นของเล่นได้หลากหลายขึ้น
สังคมและอารมณ์ (Social and Emotional Skills): ความสนใจต่อคนรอบข้าง การเล่นโต้ตอบกับผู้ใหญ่ และการชี้เพื่อชวนให้ผู้อื่นสนใจสิ่งที่ลูกกำลังสนใจ
การช่วยเหลือตัวเอง (Self-Help Skills): การมีส่วนร่วมในกิจวัตร เช่น หยิบอาหารทานเอง ดื่มจากแก้ว หรือช่วยเวลาแต่งตัว

พัฒนาการเด็กแต่ละเดือนช่วง 12–24 เดือน ควรทำอะไรได้บ้าง?

พัฒนาการของเด็กเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ตารางพัฒนาการเด็กช่วง 12–24 เดือนสรุปตัวอย่างทักษะสำคัญที่เด็กส่วนใหญ่มักทำได้ในแต่ละช่วงอายุ โดยอ้างอิงจากแนวทางพัฒนาการของ Centers for Disease Control and Prevention (CDC)^[1]

เวลาเช็กพัฒนาการลูก ควรดูอะไรนอกจากว่า “ลูกทำได้หรือยัง”?

ในมุมมองของนักวิเคราะห์พฤติกรรม การดูว่าลูกทำทักษะได้เป็นเพียงข้อมูลส่วนหนึ่ง คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตด้วยว่า ลูกทำทักษะได้ด้วยตัวเองหรือยังต้องมีผู้ใหญ่คอยบอกหรือช่วย และสามารถนำทักษะนั้นไปใช้ในชีวิตประจำวันได้หรือไม่

ตัวอย่างการสังเกตว่าลูกนำทักษะไปใช้จริง: เด็กสองคนอาจพูดคำว่า “นม” ได้เหมือนกัน แต่เด็กคนหนึ่งพูดเมื่อผู้ใหญ่บอกให้พูด ขณะที่อีกคนเห็นนมแล้วพูดว่า “นม” เพื่อขอได้ด้วยตัวเอง ทั้งสองคนพูดคำเดียวกันได้ แต่ระดับการนำทักษะไปใช้จริงยังแตกต่างกัน

เวลาสังเกตพัฒนาการของลูก คุณพ่อคุณแม่สามารถใช้คำถาม 3 ข้อนี้

ลูกทำทักษะที่กำลังสังเกตได้หรือยัง?
ลูกทำได้ด้วยตัวเอง หรือยังต้องมีคนบอกหรือช่วย?
ลูกนำทักษะที่กำลังสังเกตไปใช้ในชีวิตประจำวันได้หรือไม่?

เมื่อไรที่คุณพ่อคุณแม่ควรพาลูกไปปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องพัฒนาการ?

รายการพัฒนาการตามวัยมีไว้เพื่อช่วยเฝ้าสังเกตพัฒนาการ ไม่ได้ใช้สำหรับวินิจฉัย หากคุณพ่อคุณแม่มีความกังวลเกี่ยวกับพัฒนาการของลูก พบว่าทักษะสำคัญตามช่วงวัยยังไม่เริ่มเกิดขึ้น หรือโดยเฉพาะอย่างยิ่งหากลูกสูญเสียทักษะที่เคยทำได้ ควรปรึกษากุมารแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเพื่อสอบถามเกี่ยวกับการคัดกรองหรือประเมินเพิ่มเติม โดยไม่จำเป็นต้องรอให้มีข้อกังวลหลายด้านพร้อมกัน^[1,2]

สำหรับด้านการเคลื่อนไหว กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข แนะนำว่า หากเด็กอายุ 18 เดือนแล้วยังเดินเองไม่ได้ ควรพาเข้ารับการประเมินพัฒนาการที่สถานบริการสาธารณสุข^[4]

ปรัชญาวนิช
โฆตะวาณิชย์

เขียนโดย:

ศษ.ม. สาขาการศึกษาพิเศษ,
นักวิเคราะห์พฤติกรรมที่ได้รับการรับรอง (BCBA)

ปรัชญาวนิช
โฆตะวาณิชย์

ศษ.ม. สาขาการศึกษาพิเศษ,
นักวิเคราะห์พฤติกรรม
ที่ได้รับการรับรอง (BCBA)

เขียนโดย:

ปรัชญาวนิช
โฆตะวาณิชย์

ศษ.ม. สาขาการศึกษาพิเศษ,
นักวิเคราะห์พฤติกรรมที่ได้รับการรับรอง (BCBA)

เอกสารอ้างอิง

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Learn the Signs. Act Early.: Developmental Milestones. Updated 2026.
Zubler JM, Wiggins LD, Macias MM, et al. Evidence-Informed Milestones for Developmental Surveillance Tools. Pediatrics. 2022;149(3):e2021052138. doi:10.1542/peds.2021-052138.
Yogman M, Garner A, Hutchinson J, Hirsh-Pasek K, Golinkoff RM. The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children. Pediatrics. 2018;142(3):e20182058.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. กรมอนามัย แนะพัฒนาการเด็ก “นั่ง ยืน เดิน” ตามอายุ ชี้รถหัดเดินไม่ได้ช่วยให้เดินเร็วขึ้น. 12 กุมภาพันธ์ 2569.

คำถามที่พบบ่อย

เด็ก 1 ขวบควรทำอะไรได้บ้าง?

เด็กวัยประมาณ 1 ขวบส่วนใหญ่มักเริ่มดึงตัวขึ้นยืน เดินเกาะเฟอร์นิเจอร์ หยิบของชิ้นเล็กด้วยนิ้วโป้งและนิ้วชี้ ใช้คำเรียกผู้ดูแล เช่น “แม่” หรือ “พ่อ” โบกมือลา และเริ่มเข้าใจความหมายเมื่อผู้ใหญ่บอกว่า “ไม่”^[1]

พัฒนาการเด็ก 1 ขวบ 6 เดือนควรเป็นอย่างไร?

เมื่อเด็กอายุประมาณ 1 ขวบ 6 เดือน (18 เดือน) เด็กส่วนใหญ่มักเดินด้วยตัวเองได้ พยายามพูดคำอื่นอย่างน้อย 3 คำ ทำตามคำสั่งง่าย ๆ หนึ่งขั้น ชี้เพื่อแบ่งปันสิ่งที่สนใจ และเริ่มมีส่วนร่วมในกิจวัตร เช่น พยายามใช้ช้อนหรือดื่มจากแก้วแบบไม่มีฝาปิด^[1]

ต้องจัดเวลา “นั่งฝึก” พัฒนาการลูกทุกวันหรือไม่?

เด็กวัย 1–2 ขวบไม่จำเป็นต้องมีเวลาสำหรับ “นั่งฝึก” พัฒนาการโดยเฉพาะทุกวัน เด็กสามารถเรียนรู้ผ่านการเล่นและกิจวัตรที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เช่น การทานข้าว แต่งตัว หรืออ่านหนังสือ การมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกกับผู้ใหญ่ระหว่างการเล่นและกิจวัตรประจำวันเป็นหนึ่งในโอกาสที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้และพัฒนาการของเด็ก^[3]